Czym jest rozdzielność majątkowa i kiedy powstaje?
Rozdzielność majątkowa małżeńska to ustrój majątkowy, w którym każdy z małżonków zachowuje odrębny majątek – nie istnieje wspólny majątek małżonków. Jest to przeciwieństwo ustawowej wspólności majątkowej, która z mocy prawa powstaje w chwili zawarcia małżeństwa. W trakcie trwania wspólności małżonkowie gromadzą majątek wspólny, do którego oboje mają równe prawa (co do zasady po ½ udziałów). Rozdzielność majątkowa oznacza natomiast, że każda z osób dysponuje wyłącznie własnym majątkiem osobistym i zarządza nim samodzielnie.
Powstanie rozdzielności majątkowej może nastąpić na kilka sposobów – zarówno dobrowolnie, jak i przymusowo. Najczęściej wprowadza się rozdzielność na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej (tzw. intercyzy) podpisywanej przez małżonków u notariusza. Możliwe jest to zarówno przed ślubem, jak i w dowolnym momencie w trakcie małżeństwa (wymaga zgodnej woli obojga małżonków). Jeżeli małżonkowie nie zawarli umowy, obowiązuje ich wspólność ustawowa aż do momentu jej ustania – następuje to m.in. z chwilą prawomocnego rozwodu lub orzeczenia separacji sądowej, a także w razie śmierci jednego z małżonków. Oprócz tego przepisy przewidują sytuacje, gdy rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa niezależnie od woli małżonków – dzieje się tak w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków. Istnieje również możliwość ustanowienia rozdzielności majątkowej orzeczeniem sądu w trakcie trwania małżeństwa na żądanie uprawnionych osób – właśnie ten przypadek omawiamy poniżej.
Rozdzielność majątkowa umowna a sądowa
Ustrój rozdzielności mogą małżonkowie wprowadzić sami albo zostać do tego „zmuszeni” wyrokiem sądu. Umowna rozdzielność majątkowa (intercyza) jest ustanawiana dobrowolnie przez oboje małżonków. Wymaga to zawarcia umowy w formie aktu notarialnego – taką umowę można podpisać przed zawarciem małżeństwa lub w jego trakcie, jeśli obie strony wyrażają zgodę. Umowa majątkowa nie wymaga podawania przyczyn i małżonkowie mają sporą swobodę co do jej treści. Trzeba jednak pamiętać, że intercyza działa tylko na przyszłość – nie można w niej ustanowić rozdzielności z datą wsteczną ani zmienić przeszłych stosunków majątkowych. Wszystko, co zostało nabyte przed podpisaniem umowy, pozostaje częścią majątku wspólnego (dopóki strony nie dokonają podziału tych składników osobno). Innymi słowy, intercyza nie działa retroaktywnie – obowiązuje od momentu zawarcia i nie wpływa na wcześniej zgromadzony majątek.
Sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej następuje wyrokiem sądu i może zostać przeprowadzone nawet wbrew woli jednego z małżonków. Uprawnienie do żądania rozdzielności przysługuje każdemu z małżonków (oraz w pewnych przypadkach osobom trzecim, o czym dalej) i jest uzależnione od wystąpienia ustawowych przesłanek. Kluczowa różnica polega na tym, że do notarialnej umowy wymagana jest zgoda obojga, podczas gdy rozdzielność sądowa może zostać orzeczona na żądanie tylko jednej strony. Ponadto tylko sąd ma możliwość ustanowienia rozdzielności z datą wcześniejszą niż dzień złożenia pozwu – intercyza nigdy nie wywoła skutków wstecznych. Droga sądowa jest więc rozwiązaniem na wypadek konfliktu lub braku porozumienia między małżonkami co do spraw majątkowych. Należy zaznaczyć, że skutek (efekt rozdzielenia majątku) jest zasadniczo taki sam w obu przypadkach – zmienia się jedynie tryb postępowania i wymagania formalne.
Tabela porównawcza rozdzielności umownej i sądowej przedstawia najważniejsze różnice między tymi dwoma trybami ustanowienia rozdzielności majątkowej:
| Aspekt | Rozdzielność majątkowa umowna (intercyza) | Rozdzielność majątkowa sądowa (przymusowa) |
| Sposób ustanowienia | Umowa majątkowa małżeńska w formie aktu notarialnego, zawarta dobrowolnie przez oboje małżonków. | Wyrok sądu ustanawiający rozdzielność majątkową (postępowanie sądowe wszczęte na żądanie uprawnionego). |
| Wymagana zgoda stron | Wymagana zgodna wola obojga małżonków – obydwie strony muszą podpisać umowę przed notariuszem. | Wystarczy inicjatywa jednej strony – pozew może złożyć jeden małżonek (bez zgody drugiego), a nawet wierzyciel jednego z małżonków. |
| Przesłanki (powody) | Brak wymogu szczególnych powodów – decyzja małżonków, którzy chcą zmienić ustrój majątkowy (dowolne przyczyny, np. chęć zabezpieczenia majątku). | Konieczne istnienie ważnych powodów w rozumieniu art. 52 §1 KRO – sytuacji uzasadniających zniesienie wspólności (np. trwała separacja faktyczna, marnotrawienie majątku przez małżonka itp.). Sąd ocenia, czy powody są dostatecznie istotne. |
| Moment powstania rozdzielności | Od chwili podpisania umowy notarialnej (lub od momentu ślubu, jeśli umowa zawarta była przed zawarciem małżeństwa). Nie działa wstecz – rozdzielność obowiązuje na przyszłość, od daty umowy. | Co do zasady od daty wskazanej w wyroku sądu (często jest to data wyroku). Sąd może wyjątkowo oznaczyć datę wcześniejszą niż dzień wytoczenia powództwa – np. gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu już przed procesem. |
| Retroaktywność (skutki wsteczne) | Brak możliwości nadania mocy wstecznej – majątek pozostaje wspólny do dnia zawarcia umowy. | Możliwa w wyjątkowych sytuacjach – sąd może orzec rozdzielność z datą wsteczną (sprzed wytoczenia sprawy), jeśli wymaga tego szczególna sytuacja, np. długoletnia faktyczna separacja małżonków. |
| Podział dotychczasowego majątku | Majątek wspólny zgromadzony przed intercyzą pozostaje we współwłasności obojga małżonków. Podziału tego majątku mogą oni dokonać później (umownie lub sądownie) według potrzeb. | Majątek wspólny staje się współwłasnością ułamkową małżonków (z reguły po połowie dla każdego). Do pełnego rozdzielenia konieczne jest przeprowadzenie podziału majątku wspólnego – na zgodny wniosek stron lub w odrębnym postępowaniu sądowym. |
| Odpowiedzialność za długi | Długi zaciągane po ustanowieniu intercyzy co do zasady nie obciążają drugiego małżonka; każdy odpowiada swoim majątkiem. Wyjątek: wspólne zobowiązania dotyczące zwykłych potrzeb rodziny (oboje małżonkowie odpowiadają solidarnie mimo rozdzielności, zgodnie z art. 30 KRO). | Takie same zasady – rozdzielność orzeczona przez sąd również powoduje rozdzielenie odpowiedzialności za nowe długi. Wierzyciele mogą dochodzić roszczeń tylko z majątku osobistego dłużnika, chyba że zobowiązanie dotyczy podstawowych potrzeb rodziny (odpowiedzialność solidarna małżonków). |
| Możliwość obejścia | Małżonkowie mogą w każdej chwili zmienić lub rozwiązać umowę majątkową (przywrócić wspólność) za obopólną zgodą, podpisując nową umowę notarialną. | Jeśli rozdzielność ustanowił sąd, małżonkowie nie mogą samodzielnie odwrócić tego skutku wbrew orzeczeniu. Mogą co prawda zawrzeć później umowę majątkową, ale w przypadku rozdzielności ustanowionej na żądanie wierzyciela obowiązują dodatkowe ograniczenia – np. umowę można zawrzeć dopiero po podziale majątku wspólnego lub spłaceniu wierzyciela, ewentualnie po upływie 3 lat. |
Sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej – przesłanki
Przepisy pozwalają każdemu z małżonków wystąpić do sądu o zniesienie wspólności majątkowej z ważnych powodów (art. 52 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Ustawodawca nie definiuje dokładnie, jakie sytuacje mieszczą się w pojęciu „ważnych powodów” – ocena należy każdorazowo do sądu, który bada konkretną sprawę. Ogólnie można stwierdzić, że są to okoliczności, które powodują, iż utrzymanie dotychczasowego ustroju wspólności zagraża interesom majątkowym jednego z małżonków albo dobra rodziny. Innymi słowy, wspólność przestaje spełniać swoje funkcje i zamiast pomagać małżonkom, zaczyna szkodzić ich sytuacji finansowej. Co istotne, prawo do żądania rozdzielności przysługuje niezależnie od winy za ewentualny rozkład pożycia – nawet małżonek, który swoją postawą przyczynił się do konfliktu lub rozstania, może wnieść pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Sąd nie rozstrzyga tu o winie osobistej, lecz ocenia wyłącznie kwestie majątkowe danej sytuacji.
Ważne powody mają najczęściej charakter finansowy lub organizacyjny i dotyczą zachowania jednego z małżonków, które uniemożliwia normalne funkcjonowanie wspólności. Przykładowo, najczęstszą przesłanką jest faktyczna separacja – małżonkowie żyją osobno (w rozłączeniu) i nie prowadzą już wspólnego gospodarstwa domowego, co w praktyce uniemożliwia współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym. W takiej sytuacji utrzymywanie fikcyjnej wspólności nie ma sensu, gdyż każdy i tak gospodaruje sam swoim majątkiem. Inne często spotykane powody to rażąca niegospodarność lub trwonienie majątku przez jednego z małżonków – np. wydawanie wspólnych środków na nałogi (hazard, alkohol, narkotyki) lub na własne przyjemności kosztem potrzeb rodziny. Za ważny powód uznaje się także sytuacje, gdy jedno z małżonków ukrywa dochody lub majątek przed drugim albo odmawia udziału we wspólnych decyzjach finansowych, powodując narastające konflikty. Każdorazowo sąd dokonuje indywidualnej oceny, czy przedstawione okoliczności są na tyle poważne, że usprawiedliwiają ingerencję w ustrój majątkowy małżeństwa. Warto podkreślić, że przyczyny czysto osobiste (uczuciowe) zazwyczaj nie wystarczą – np. sama niewierność małżonka czy różnice charakterów nie będą uznane za ważny powód, o ile nie przekładają się na konkretną szkodę lub zagrożenie dla sytuacji finansowej rodziny. Dla przykładu, odmowa podpisania intercyzy przez jednego z małżonków, jeśli nie towarzyszą temu inne negatywne zjawiska, również nie stanowi sama w sobie podstawy do orzeczenia rozdzielności.
O ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd może wystąpić nie tylko małżonek. Od 2005 r. prawo takie przysługuje także wierzycielowi jednego z małżonków. Jeżeli jeden z małżonków popadł w poważne długi, jego wierzyciel (np. bank lub inny podmiot, który uzyskał tytuł wykonawczy przeciwko temu małżonkowi) może zwrócić się do sądu o orzeczenie rozdzielności majątkowej. Warunkiem jest uprawdopodobnienie, że podział majątku wspólnego małżonków jest konieczny do zaspokojenia tej wierzytelności. W praktyce chodzi o sytuacje, gdy majątek objęty wspólnością uniemożliwia skuteczną egzekucję – np. dłużnik nie posiada majątku osobistego, a wierzyciel nie może sięgnąć do majątku wspólnego bez zgody drugiego małżonka. Ustanowienie rozdzielności „przymusowej” otwiera drogę do podziału majątku wspólnego i tym samym do zaspokojenia roszczeń z udziału należącego do dłużnego małżonka. Oczywiście sąd bada również taką sprawę i ocenia, czy żądanie wierzyciela jest zasadne pod względem prawnym oraz czy nie narusza to nadmiernie interesu drugiego małżonka.
Postępowanie sądowe – właściwy sąd, wniosek i dowody
Sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej rozpoznaje sąd rejonowy. Zgodnie z przepisami o właściwości miejscowej, pozew należy wnieść do sądu rejonowego, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, o ile chociaż jedno z nich nadal tam mieszka lub przebywa. W braku takiej podstawy właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a jeśli i tego nie da się ustalić – sąd rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania powoda. Powodem w sprawie może być każdy z małżonków (żądając zniesienia wspólności z ważnych powodów) lub ewentualnie wierzyciel jednego z nich. Pozwanym natomiast zawsze będzie drugi małżonek – nawet gdy inicjatywę wykazuje wierzyciel, pozwanym pozostaje małżonek dłużnik wraz z jego współmałżonkiem, ponieważ orzeczenie rozdzielności dotyczy obojga stron małżeństwa. Sprawa toczy się w trybie procesu cywilnego (postępowania spornego), co oznacza, że sąd wyda wyrok po przeprowadzeniu rozprawy i rozpoznaniu stanowisk obu stron.
Aby wszcząć postępowanie, uprawniony składa do właściwego sądu pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Pismo to powinno spełniać wymagania formalne pozwu – zawierać oznaczenie stron, żądanie (petitum) oraz uzasadnienie. W żądaniu należy wyraźnie wskazać, czego domagamy się od sądu, np. „ustanowienia rozdzielności majątkowej między powodem a pozwaną z dniem [dokładna data]”. Można zaproponować datę zniesienia wspólności – zazwyczaj będzie to data wytoczenia powództwa (dnia złożenia pozwu) lub inna, jeśli chcemy rozdzielności z mocą wsteczną. Uzasadnienie pozwu powinno przedstawiać stan faktyczny: należy wskazać, że małżonkowie pozostają w ustroju wspólności ustawowej oraz opisać okoliczności stanowiące ważne powody do jej zniesienia. Jeśli np. powodem jest trwałe opuszczenie rodziny przez współmałżonka i niełożenie przez niego na utrzymanie domu, trzeba opisać od kiedy trwa ta sytuacja, na czym polega i jakie niesie skutki. Kluczowe jest, aby każdą z podnoszonych okoliczności poprzeć odpowiednimi dowodami. W sprawach o ustanowienie rozdzielności majątkowej dowodami mogą być m.in.: dokumenty (np. zaświadczenia o zarobkach, rachunki obrazujące wydatki i zadłużenie, dokumenty potwierdzające separację faktyczną, jak np. umowa najmu osobnego mieszkania przez małżonka), korespondencja (e-maile, wiadomości pokazujące brak współdziałania finansowego), a także zeznania świadków (np. członków rodziny potwierdzających trwonienie pieniędzy przez jednego z małżonków lub innych osób świadomych sytuacji majątkowej pary). Należy pamiętać, że ciężar udowodnienia istnienia ważnych powodów spoczywa na powodzie – to on musi przekonać sąd, że w danym małżeństwie wspólność majątkowa rzeczywiście zagraża interesom jego lub rodziny.
Postępowanie dowodowe odbywa się na zasadach ogólnych. Sąd oceni zebrany materiał dowodowy i wyda wyrok. Wyrok orzekający rozdzielność majątkową definitywnie znosi wspólność ustawową między małżonkami z określoną datą (sąd wskazuje tę datę w sentencji orzeczenia). Może to być data wyroku lub inna data wsteczna, jeśli powód żądał i wykazał wyjątkowe okoliczności uzasadniające wcześniejszy termin. Od tej wskazanej daty między małżonkami panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jeżeli sąd nie podzieli argumentacji powoda i uzna, że brak ważnych powodów – powództwo zostanie oddalone (wspólność będzie trwać nadal). Od wyroku sądu rejonowego przysługuje stronom apelacja do sądu okręgowego.
Skutki ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd
Skutki dla małżonków (wzajemne rozliczenia)
Prawomocny wyrok ustanawiający rozdzielność majątkową zmienia stosunki majątkowe między małżonkami na przyszłość, a czasem także wstecz (jeśli sąd tak postanowił). Od określonej daty zniesienia wspólności małżonkowie przestają posiadać majątek wspólny – każde z nich ma już wyłącznie swój majątek osobisty. Od tego momentu każdy zarządza swoim majątkiem samodzielnie i nie odpowiada za zobowiązania finansowe drugiego małżonka. Wszystkie nowe dochody, nabytki i długi stają się odrębne dla każdego z małżonków. Przykładowo, pensja otrzymana po dacie rozdzielności należy już tylko do tego małżonka, który ją zarobił (drugi nie ma do niej prawa), a jeśli jedno z małżonków zaciągnie po tej dacie kredyt, wierzyciel nie może żądać spłaty od współmałżonka.
Należy jednak pamiętać, że rozdzielność nie powoduje automatycznego fizycznego podziału majątku, który małżonkowie zgromadzili przed datą jej ustanowienia. Wspólny majątek istniejący do dnia zniesienia wspólności zmienia swój charakter na współwłasność w częściach ułamkowych – najczęściej przyjmuje się, że udziały obu małżonków są równe (po 50%), chyba że strony dowiodą, iż inny podział byłby uzasadniony. Aby całkowicie rozdzielić majątki, małżonkowie powinni następnie przeprowadzić podział majątku wspólnego. Mogą to uczynić polubownie, zawierając umowę o podział majątku (np. u notariusza, jeśli w skład wchodzą nieruchomości), albo w razie braku porozumienia – wystąpić do sądu z wnioskiem o podział majątku. Dopiero po podziale każde z małżonków uzyska pełną swobodę dysponowania swoją częścią majątku, niezależnie od drugiej strony. Do czasu podziału obowiązują ograniczenia związane ze współwłasnością – np. istotne decyzje co do dotychczas wspólnych rzeczy (sprzedaż domu, podział środków na kontach) wymagają zgody obojga lub rozstrzygnięcia sądu. Samo ustanowienie rozdzielności nie oznacza więc jeszcze działu majątku, ale umożliwia jego dokonanie. Małżonkowie mogą złożyć wniosek o podział majątku od razu po uprawomocnieniu się wyroku znoszącego wspólność albo odłożyć to na później – nie ma tu ograniczenia czasowego.
Skutki wobec wierzycieli
Dla osób trzecich, w szczególności wierzycieli, ustanowienie rozdzielności majątkowej ma istotne konsekwencje. Z chwilą zniesienia wspólności ustawowej majątek małżonków zostaje wyraźnie rozdzielony, co oznacza, że długi zaciągnięte od tego momentu przez jednego małżonka nie mogą być egzekwowane z majątku drugiego. Wierzyciele mogą kierować roszczenia wyłącznie do majątku osobistego dłużnika (oraz do ewentualnego udziału dłużnika w niepodzielonym jeszcze majątku wspólnym). Taka zmiana może zabezpieczyć majątek rodzinny przed nieodpowiedzialnymi decyzjami finansowymi jednego z małżonków – jest to często jedna z motywacji do żądania rozdzielności. Jeśli na przykład mąż popadnie w długi z działalności gospodarczej, to po ustanowieniu rozdzielności wierzyciele zyskają co prawda możliwość sięgnięcia do jego części majątku, ale majątek żony będzie już chroniony (nie będzie stanowił wspólnej masy majątkowej, z której mogliby prowadzić egzekucję).
Trzeba jednak mieć na uwadze, że istnieją pewne wyjątki od zasady pełnej rozdzielności odpowiedzialności. Przede wszystkim obowiązuje art. 30 §1 KRO, który stanowi, że małżonkowie odpowiadają solidarnie za zobowiązania zaciągnięte w celu zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny (np. codzienne zakupy, rachunki za media, koszty utrzymania domu). Odpowiedzialność solidarna oznacza, że wierzyciel takiego „rodzinnego” długu może domagać się spłaty zarówno od małżonka, który go zaciągnął, jak i od drugiego małżonka – i to nawet w ustroju rozdzielności majątkowej. Ustanowienie rozdzielności nie zwalnia więc małżonków z podstawowej odpowiedzialności za wspólne bieżące wydatki na rodzinę. Jeśli np. żona po rozdzielności zaciągnie pożyczkę na opłacenie czynszu czy zakup żywności dla dzieci, mąż wciąż może być pociągnięty do spłaty tego długu obok niej, ponieważ jest to wydatek na zwykłe potrzeby rodziny. Dopiero długi niezwiązane z utrzymaniem rodziny (np. kredyt na osobisty cel biznesowy, pożyczka na prywatny luksusowy zakup jednego z małżonków) będą w pełni obciążały tylko tego małżonka, który je zaciągnął.
Kolejna kwestia to wierzytelności powstałe przed ustanowieniem rozdzielności. Jeżeli jeden z małżonków miał długi w okresie trwania wspólności ustawowej, to zniesienie wspólności może ułatwić wierzycielom ich dochodzenie. Jak wspomniano, po orzeczeniu rozdzielności majątek wspólny zmienia się we współwłasność ułamkową – co pozwala wierzycielowi żądać podziału majątku lub skierować egzekucję do ułamkowego udziału dłużnika w tym majątku. Podczas trwania wspólności majątkowej wierzyciel był ograniczony (nie mógł zająć konkretnego składnika majątku wspólnego, dopóki cały majątek był objęty wspólnością małżeńską). Rozdzielność usuwa tę przeszkodę: po podziale wierzyciel może próbować zaspokoić się z konkretnych aktywów przypadających dłużnikowi. Oczywiście, jeśli dług był zaciągnięty za zgodą drugiego małżonka i dotyczył wspólnego majątku, to nawet przed rozdzielnością wierzyciel mógł prowadzić egzekucję z majątku wspólnego – rozdzielność w takiej sytuacji wiele nie zmieni poza formalnym rozdzieleniem majątku na udziały.
Wpływ rozdzielności majątkowej na dzieci i rodzinę
Wprowadzenie rozdzielności majątkowej między małżonkami nie wywiera bezpośredniego skutku na sytuację prawną ich dzieci. Jest to zmiana dotycząca wyłącznie relacji majątkowych między rodzicami. Dzieci nadal mają prawo do otrzymania utrzymania od obojga rodziców – rozdzielność nie zwalnia żadnego z małżonków z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci. Rodzice są zobowiązani zaspokajać potrzeby swoich niepełnoletnich dzieci stosownie do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, niezależnie od tego, czy obowiązuje ich wspólność czy rozdzielność majątkowa. Nawet po ustanowieniu rozdzielności, jeżeli jedno z rodziców nie łoży dobrowolnie na dziecko, drugie może dochodzić na drodze prawnej alimentów – tak samo jak w przypadku małżeństw objętych wspólnością.
Podobnie, wewnątrz rodziny rozdzielność nie powinna zmieniać podziału obowiązków w utrzymaniu domu. Wspomniany wcześniej art. 27 KRO nakłada na oboje małżonków obowiązek przyczyniania się do kosztów gospodarstwa domowego i wychowania dzieci – obowiązek ten istnieje niezależnie od ustroju majątkowego. Rozdzielność może oczywiście wpłynąć na praktyczny sposób zarządzania domowym budżetem (małżonkowie mogą np. prowadzić oddzielne rachunki bankowe, dzielić wydatki między siebie według uznania), ale odpowiedzialność za rodzinę pozostaje wspólna. W zdrowo funkcjonującej rodzinie rozdzielność majątkowa nie powinna negatywnie odbić się na dzieciach – jej celem jest uporządkowanie spraw finansowych rodziców, a nie ograniczenie środków na potrzeby dzieci. Wręcz przeciwnie, w niektórych przypadkach ustanowienie rozdzielności może chronić dobro dzieci, zabezpieczając majątek rodzinny przed zadłużaniem czy roztrwonieniem przez jedno z rodziców. Dzięki temu większa część środków może być wykorzystana faktycznie na potrzeby rodziny, zamiast np. pokrywać prywatne długi jednego z małżonków.
Rozdzielność majątkowa a rozwód
Rozdzielność majątkowa ustanowiona przez sąd nie jest tożsama z rozwodem – są to dwa odrębne postępowania. Orzeczenie rozdzielności dotyczy wyłącznie kwestii majątkowych i nie rozwiązuje małżeństwa. Małżonkowie pozostają nadal w związku małżeńskim, ale już bez wspólnego majątku. Zdarza się, że pary decydują się na sądowe zniesienie wspólności majątkowej zamiast występowania o rozwód (np. gdy chcą żyć oddzielnie pod względem finansowym, ale z przyczyn osobistych czy religijnych nie chcą formalnie się rozwodzić). Możliwe jest też utrzymywanie rozdzielności przez wiele lat, a nawet ponowne wprowadzenie wspólności majątkowej, jeśli małżonkowie się pogodzą – ponieważ po ustaniu ważnych powodów mogą zawrzeć nową umowę przywracającą wspólność.
W praktyce jednak często rozdzielność majątkowa bywa wstępem do rozwodu lub towarzyszy postępowaniu rozwodowemu. Warto wiedzieć, że samo wniesienie pozwu o rozwód nie powoduje automatycznie rozdzielności majątkowej – wspólność ustawowa ustaje dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Do czasu zakończenia sprawy rozwodowej małżonkowie formalnie nadal mają wspólny majątek, nawet jeśli od dawna żyją osobno. Z tego powodu wiele osób, które są w trakcie trudnego lub przedłużającego się rozwodu, decyduje się na dodatkowe ustanowienie rozdzielności majątkowej już w trakcie trwania procesu rozwodowego. Można to zrobić na dwa sposoby: zawierając u notariusza intercyzę za zgodą obu stron albo wnosząc osobny pozew do sądu o ustanowienie rozdzielności z datą wcześniejszą niż rozwód. Taka rozdzielność „na czas rozwodu” zapobiega powiększaniu się majątku wspólnego o nowe elementy w okresie, gdy małżonkowie są de facto rozłączeni. Przykładowo, jeżeli jedna ze stron w trakcie rozwodu kupuje drogi samochód lub zaciąga duże kredyty, to bez ustanowienia rozdzielności przed rozwodem – przedmiot ten wchodziłby do majątku wspólnego i podlegał podziałowi, a długi obciążałyby oboje. Rozdzielność majątkowa w trakcie sprawy rozwodowej pozwala tego uniknąć. Po rozwodzie natomiast rozdzielność powstaje z mocy prawa – od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego byli małżonkowie mają już osobne majątki. Warto zauważyć, że jeżeli wcześniej była orzeczona rozdzielność (umowna lub sądowa), to rozwód jedynie potwierdza tę sytuację; jeżeli zaś wspólność trwała do rozwodu, to ustaje z chwilą rozwodu. W obu scenariuszach po rozwodzie konieczny jest podział majątku wspólnego zgromadzonego w trakcie trwania małżeństwa – podobnie jak opisano to wyżej, majątek ten staje się współwłasnością ułamkową ex-małżonków.
Zajmuje się profesjonalną pomocą prawną w sprawach majątkowych i rodzinnych, w tym prowadzę postępowania o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Jeśli potrzebują Państwo wsparcia lub porady w tym zakresie, pozostaję do dyspozycji jako pełnomocnik i doradca na każdym etapie sprawy.