W polskim systemie prawa karnego zasadą jest, że postępowania w sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu prowadzą organy państwowe – najczęściej prokuratura i Policja. Co zatem może zrobić osoba, która pomimo złożenia zawiadomienia o przestępstwie spotyka się z biernością prokuratora?

Czym jest subsydiarny akt oskarżenia?

Możliwość wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia dotyczy wyłącznie spraw o przestępstwa ścigane z urzędu lub na wniosek pokrzywdzonego, w sytuacji gdy obowiązek prowadzenia postępowania spoczywa na organach ścigania publicznego.

Subsydiarny akt oskarżenia stanowi środek nadzwyczajny, z którego pokrzywdzony może skorzystać wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie karne nie zostaje wszczęte lub zostaje umorzone przez prokuraturę, mimo że zachodzą przesłanki wskazujące na popełnienie przestępstwa.

Zanim jednak możliwe będzie skierowanie sprawy bezpośrednio do sądu, niezbędne jest uprzednie zakwestionowanie decyzji organu ścigania poprzez złożenie stosownego zażalenia.

Kiedy można wnieść subsydiarny akt oskarżenia?

Szczegółowe zasady i procedurę wniesienia takiego aktu oskarżenia reguluje art. 330 Kodeksu postępowania karnego.

Jeśli organ ścigania odmówi wszczęcia śledztwa lub dochodzenia, pokrzywdzony ma prawo złożyć zażalenie do sądu. Gdy sąd uchyli tę decyzję i odeśle sprawę do ponownego rozpatrzenia, organ prowadzący postępowanie może ponownie zdecydować o odmowie wszczęcia lub umorzeniu. Wtedy pokrzywdzony może skierować kolejne zażalenie – tym razem do prokuratora nadrzędnego. Dopiero jeśli prokurator nadrzędny podtrzyma odmowę, pokrzywdzony zyskuje prawo do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia bezpośrednio do sądu.

Termin do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia

Art. 55 § 1 Kodeksu postępowania karnego wskazuje, że subsydiarny akt oskarżenia należy wnieść w terminie miesiąca od dnia doręczenia pokrzywdzonemu postanowienia prokuratora nadrzędnego, utrzymującego w mocy odmowę wszczęcia lub umorzenie postępowania.

Pokrzywdzeni tym samym czynem, znani sądowi, są zawiadamiani o wniesieniu aktu oskarżenia i mogą przyłączyć się do postępowania aż do rozpoczęcia rozprawy głównej.

Czy taki akt oskarżenia można wnieść samemu?

Zgodnie z art. 55 § 2 Kodeksu postępowania karnego, subsydiarny akt oskarżenia nie może zostać wniesiony samodzielnie przez pokrzywdzonego. Konieczne jest, aby został sporządzony i podpisany przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, radcę prawnego lub radcę Prokuratorii Generalnej RP.

Ponadto, jest to pismo procesowe, które musi spełniać ściśle określone wymogi formalne, o których mowa w art. 332 i 333 § 1 k.p.k. Konieczność zachowania odpowiedniej formy i treści pisma tym bardziej uzasadnia obowiązek skorzystania z pomocy adwokata lub innego uprawnionego prawnika.

Jakie są ryzyka przy wnoszeniu subsydiarnego aktu oskarżenia?

A więc, skoro już wiemy, że niezbędne jest zachowanie terminu wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia oraz jego podpisanie przez profesjonalnego pełnomocnika, warto wyjaśnić, jakie konsekwencje niesie niedopełnienie tych wymogów oraz o czym warto pamiętać decydując się na podjęcie takiego kroku:

Brak podpisu adwokata, radcy prawnego lub radcy Prokuratorii Generalnej RP powoduje, że sąd wezwie do usunięcia tego formalnego braku, co może wydłużyć przebieg postępowania.
Miesięczny termin wniesienia takiego aktu ma charakter charakter bezwzględny (prekluzyjny) – co oznacza, że nie może zostać przywrócony. Złożenie aktu po jego upływie będzie nieskuteczne, a sąd nie podejmie żadnych działań w sprawie.
Wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia wiąże się z koniecznością pokrycia kosztów procesu, a w razie przegranej pokrzywdzonego- może on zostać obciążony kosztami sądowymi.
Pomimo wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, sąd może podjąć decyzję o umorzeniu postępowania, jeśli oceni, że zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający do podjęcia dalszych czynności procesowych.

Właściwość sądu

W większości przypadków będzie to sąd rejonowy, ale jeśli chodzi o poważniejsze przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3, sprawa trafido sądu okręgowego.

O tym, który sąd będzie właściwy, decyduje rodzaj zarzucanego czynu oraz miejsce jego popełnienia. Dlatego przed wniesieniem subsydiarnego aktu oskarżenia warto skonsultować się z adwokatem, który prawidłowo ustali właściwość sądu i zadba o formalną poprawność pisma.

Czy prokurator może dołączyć do postępowania po wniesieniu subsydiarnego aktu oskarżenia?

Powracając do treści art. 55 Kodeksu postępowania karnego, warto wspomnieć, iż prokurator może się dołączyć do postępowania po wniesieniu subsydiarnego aktu oskarżenia. Nawet jeśli to pokrzywdzony samodzielnie wnosi akt oskarżenia, prokurator zachowuje prawo do dalszego prowadzenia sprawy i może dołączyć jako oskarżyciel publiczny, wspierając lub kontynuując postępowanie.

Koszty wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia

Przy wniesieniu subsydiarnego aktu oskarżenia konieczne jest uiszczenie opłaty sądowej w wysokości 300 zł. Potwierdzenie dokonania tej opłaty powinno zostać dołączone do pisma.

W sytuacji, gdy zawiadomienie o przestępstwie nie przynosi żadnych realnych działań ze strony organów ścigania, subsydiarny akt oskarżenia może być jedyną drogą do postawienia sprawcy przed sądem.Wymaga to jednak odpowiedniej wiedzy, doświadczenia i umiejętności procesowych. Warto zasięgnąć pomocy adwokata od spraw karnych już na etapie pierwszych decyzji prokuratury – aby nie przeoczyć terminów i skutecznie wykorzystać dostępne środki prawne.