Podział majątku po rozwodzie – zakres pomocy prawnej
Pierwszym etapem jest ustalenie, jakie składniki istniały w chwili ustania wspólności. Podział może obejmować nie tylko mieszkanie, dom, działkę, samochód i oszczędności. Znaczenie mogą mieć także środki na rachunkach, wartościowe wyposażenie, wierzytelności, udziały lub prawa związane z działalnością gospodarczą oraz niektóre środki gromadzone w ramach zabezpieczenia emerytalnego.
Wątpliwości często dotyczą przedmiotów formalnie zapisanych wyłącznie na jednego małżonka. Jeżeli zostały nabyte w czasie wspólności z pieniędzy należących do majątku wspólnego, samo wpisanie jednego nazwiska do umowy nie musi przesądzać o ich przynależności do majątku osobistego.
Inaczej może być, gdy zakup został sfinansowany ze spadku, darowizny skierowanej tylko do jednego małżonka, pieniędzy posiadanych przed ślubem albo środków pochodzących ze sprzedaży innego składnika osobistego. Taka okoliczność wymaga jednak wykazania, szczególnie gdy pieniądze przepływały pomiędzy kilkoma rachunkami.
Wartość majątku ustala się zasadniczo według cen aktualnych na czas podziału, przy uwzględnieniu stanu składników z chwili ustania wspólności. Gdy strony nie są zgodne co do wartości nieruchomości, przedsiębiorstwa albo innych istotnych składników, sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego.
Sposoby podziału majątku
Jeżeli strony osiągną porozumienie, majątek można podzielić umownie. Gdy w jego skład wchodzi nieruchomość, umowa wymaga formy aktu notarialnego. Porozumienie powinno obejmować nie tylko wskazanie, kto otrzymuje poszczególne przedmioty, lecz także wysokość i termin spłat, sposób wydania rzeczy oraz odpowiedzialność za koszty związane z majątkiem.
W postępowaniu sądowym możliwy jest fizyczny podział danego składnika, o ile pozwalają na to jego właściwości i przepisy. Częściej nieruchomość, samochód albo przedsiębiorstwo zostają przyznane jednej osobie z obowiązkiem spłaty drugiej. Jeżeli żaden z uczestników nie może lub nie chce przejąć danego składnika, możliwe jest zarządzenie jego sprzedaży i podział uzyskanej kwoty.
Wysokość spłaty zależy od wartości przyznanego majątku, udziałów stron oraz pozostałych rozliczeń. Sam wybór osoby, która otrzyma nieruchomość, powinien uwzględniać również jej realną możliwość dokonania spłaty.
Nierówne udziały i rozliczenie nakładów
Ustalenie nierównych udziałów nie jest sposobem na ukaranie byłego małżonka za rozpad związku. Wymaga łącznego wykazania ważnych powodów oraz różnego stopnia przyczynienia się do powstania majątku. Sama zdrada, konflikt albo wina za rozwód nie muszą więc uzasadniać odejścia od udziałów po połowie, jeżeli nie przekładały się na sytuację majątkową rodziny.
Inaczej może zostać ocenione trwałe uchylanie się od pracy, nieuzasadnione przeznaczanie wspólnych pieniędzy wyłącznie na własne potrzeby, hazard, uzależnienie albo wyzbywanie się majątku ze szkodą dla rodziny. Każda z tych okoliczności wymaga jednak przedstawienia dowodów.
Osobnym zagadnieniem są nakłady. Rozliczeniu mogą podlegać pieniądze z majątku osobistego przeznaczone na majątek wspólny, na przykład środki ze sprzedaży mieszkania posiadanego przed ślubem wykorzystane do zakupu wspólnego domu. Możliwe jest także rozliczenie wydatków z majątku wspólnego na składnik osobisty jednego z małżonków.
Znaczenie mogą mieć również koszty ponoszone już po ustaniu wspólności: raty kredytu, podatki, konieczne naprawy, opłaty związane z nieruchomością oraz dochody pobierane wyłącznie przez jednego z byłych małżonków. Nie każdy wydatek podlega zwrotowi w tej samej proporcji, dlatego trzeba ustalić jego cel, źródło finansowania i wpływ na wspólny majątek.
Nieruchomość z kredytem i majątek związany z firmą
Podział nieruchomości obciążonej hipoteką wymaga oddzielenia prawa własności od zobowiązania wobec banku. Sąd dzieli składnik majątku, ale co do zasady nie dzieli niespłaconego długu. Jeżeli oboje byli małżonkowie pozostają kredytobiorcami, bank może nadal dochodzić zapłaty od każdego z nich.
Zgodnie z kierunkiem przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego wartość nieruchomości przyznawanej jednemu małżonkowi jest zasadniczo ustalana bez odliczania pozostałego zadłużenia hipotecznego, chyba że w konkretnej sprawie występują istotne powody uzasadniające inne podejście. Dlatego przejęcie mieszkania z kredytem wymaga szczególnie dokładnego przeliczenia skutków finansowych i, jeśli to możliwe, wcześniejszego ustalenia stanowiska banku.
Dodatkowej analizy wymaga także działalność gospodarcza. Zarejestrowanie firmy na jednego małżonka nie oznacza, że wszystkie składniki wykorzystywane w przedsiębiorstwie należą do jego majątku osobistego. Istotne są czas i sposób ich nabycia. W zależności od formy działalności konieczna może być również wycena przedsiębiorstwa, udziałów, wyposażenia, należności i innych praw majątkowych.
Postępowanie o podział majątku w Częstochowie
Sprawę rozpoznaje sąd właściwy według miejsca położenia majątku. Jeżeli majątek znajduje się na obszarze właściwości Sądu Rejonowego w Częstochowie, wniosek składa się do tego sądu. Gdy składniki znajdują się w różnych miejscach, właściwość trzeba ocenić na podstawie całej sytuacji.
Opłata sądowa od wniosku wynosi obecnie 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału całego majątku, opłata wynosi 300 zł. Dodatkowe koszty mogą powstać, gdy konieczna będzie opinia rzeczoznawcy, biegłego do spraw wyceny przedsiębiorstwa albo innego specjalisty.
Pomoc prawna może obejmować:
- ustalenie składu majątku wspólnego i osobistego;
- przygotowanie propozycji podziału i wyliczenie spłat;
- rozliczenie nakładów, wydatków, pobranych dochodów i spłaconych zobowiązań;
- przygotowanie żądania ustalenia nierównych udziałów;
- analizę nieruchomości obciążonej kredytem;
- negocjacje, przygotowanie wniosku i reprezentację przed sądem.
Przed rozpoczęciem sprawy warto zgromadzić dokumenty dotyczące nabycia majątku, księgi wieczyste, umowy kredytowe, historię rachunków, potwierdzenia przelewów, faktury za remonty oraz informacje dotyczące działalności gospodarczej. Pozwala to wcześniej zidentyfikować sporne kwestie i przygotować realną propozycję podziału.
