Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem – zakres pomocy prawnej
Władza rodzicielska obejmuje pieczę nad osobą i majątkiem dziecka oraz jego wychowanie, z poszanowaniem godności i praw małoletniego. Rodzice są również jego przedstawicielami ustawowymi w zakresie określonym przepisami.
Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest uprawnione i zobowiązane do jej wykonywania. O istotnych sprawach dziecka rodzice powinni jednak decydować wspólnie. Dotyczy to w szczególności wyboru szkoły, istotnego leczenia, miejsca pobytu dziecka, wyjazdu za granicę czy innych decyzji mających długotrwały wpływ na jego sytuację.
Brak porozumienia nie oznacza, że jedno z rodziców może samodzielnie rozstrzygnąć spór. Każde z nich może wystąpić do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie konkretnej istotnej sprawy dziecka.
Wykonywanie władzy rodzicielskiej przez rodziców żyjących osobno
Jeżeli rodzice żyją w rozłączeniu, sąd może określić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów. Rodzice mogą przedstawić pisemne porozumienie uwzględniające potrzeby dziecka. Brak porozumienia nie przesądza jednak automatycznie o ograniczeniu jednemu z nich władzy rodzicielskiej — sąd może również określić sposób jej wspólnego wykonywania.
Jeżeli dobro dziecka za tym przemawia, wykonywanie władzy rodzicielskiej może zostać powierzone jednemu rodzicowi, z jednoczesnym ograniczeniem władzy drugiego do wskazanych obowiązków i uprawnień. Orzeczenie powinno dokładnie określać, w jakich sprawach rodzic zachowuje możliwość współdecydowania.
Takie ograniczenie może służyć uporządkowaniu podejmowania decyzji przez rodziców żyjących osobno. Nie zawsze oznacza stwierdzenie, że rodzic nieprawidłowo zajmuje się dzieckiem. Inną sytuacją jest ingerencja sądu wynikająca z zagrożenia dobra dziecka, w ramach której sąd może zastosować między innymi nadzór kuratora, zobowiązać rodzinę do określonego postępowania albo wprowadzić obowiązek uzyskania zgody sądu na wskazane czynności.
Ustalenie kontaktów z dzieckiem
Kontakty powinny być dostosowane przede wszystkim do wieku dziecka, jego więzi z każdym z rodziców, miejsca zamieszkania, stanu zdrowia, obowiązków szkolnych oraz możliwości organizacyjnych rodziny.
Wniosek powinien przedstawiać konkretną propozycję. Poza zwykłymi weekendami należy rozważyć święta, urodziny, wakacje, ferie, dni wolne od szkoły, możliwość nocowania oraz kontakty na odległość. Znaczenie ma również wskazanie, kto odbiera i odwozi dziecko oraz gdzie następuje jego przekazanie.
Dobrze przygotowane rozstrzygnięcie powinno nadawać się do wykonania także wtedy, gdy komunikacja pomiędzy rodzicami jest ograniczona. Harmonogram nie może jednocześnie ignorować potrzeb dziecka ani zamieniać jego codzienności w serię ciągłych przejazdów i zmian.
Zmiana kontaktów i zabezpieczenie na czas sprawy
Sposób utrzymywania kontaktów nie musi pozostawać niezmienny do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Wraz z wiekiem dziecka, rozpoczęciem szkoły, zmianą miejsca zamieszkania rodziców lub pojawieniem się innych ważnych okoliczności dotychczasowy harmonogram może przestać odpowiadać jego potrzebom. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd może zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie.
Gdy konflikt trwa, a kontakt nie może czekać na zakończenie całej sprawy, można wnioskować o jego zabezpieczenie. Treść takiego wniosku również powinna być konkretna i możliwa do zastosowania od razu.
Utrudnianie albo niewykonywanie kontaktów
Problemy z realizacją kontaktów mogą występować po obu stronach. Rodzic sprawujący bieżącą pieczę może nie wydawać dziecka w ustalonym terminie, ale również rodzic uprawniony do kontaktu może nie przyjeżdżać, spóźniać się albo nie odwozić dziecka zgodnie z orzeczeniem.
W takich przypadkach istotne jest systematyczne dokumentowanie naruszeń: dat, przebiegu komunikacji, przyczyn odwołania spotkania i poniesionych wydatków. Pojedyncze nieporozumienie należy odróżnić od powtarzalnego niewykonywania orzeczenia.
Postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów ma szczególny charakter. W pierwszym etapie sąd może zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie. Jeżeli obowiązki nadal nie są wykonywane, możliwe jest wystąpienie o nakazanie zapłaty stosownie do liczby stwierdzonych naruszeń. W określonych sytuacjach można również dochodzić zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem niezrealizowanego kontaktu.
Ograniczenie albo zakaz kontaktów z dzieckiem
Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd może ograniczyć kontakty. Może na przykład zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, ustalić spotkania w obecności drugiego rodzica, kuratora lub innej wskazanej osoby albo ograniczyć kontakt do rozmów na odległość.
Zakaz kontaktów jest rozwiązaniem dalej idącym. Sąd orzeka go, gdy utrzymywanie relacji poważnie zagraża dobru dziecka lub je narusza. Sam konflikt pomiędzy rodzicami nie powinien być utożsamiany z takim zagrożeniem — ocenie podlega wpływ kontaktów na sytuację dziecka.
Zawieszenie i pozbawienie władzy rodzicielskiej
Zawieszenie władzy rodzicielskiej może zostać orzeczone w razie przemijającej przeszkody w jej wykonywaniu. Po ustaniu przyczyny zawieszenie może zostać uchylone.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej może nastąpić w razie trwałej przeszkody, nadużywania władzy albo rażącego zaniedbywania obowiązków względem dziecka. Jest to środek dotyczący możliwości wykonywania praw i obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej, a nie forma ukarania rodzica za konflikt z drugim rodzicem.
Ustanie przyczyny pozbawienia władzy nie powoduje jej automatycznego odzyskania. Rodzic może wystąpić o przywrócenie władzy rodzicielskiej, a sąd ponownie oceni aktualną sytuację i dobro dziecka.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest równoznaczne z zakazem kontaktów. Jeżeli spotkania z rodzicem mają zostać ograniczone albo zakazane, wymaga to oceny na podstawie przepisów dotyczących kontaktów.
Dowody w sprawach dotyczących dzieci
W sprawach rodzinnych znaczenie ma nie liczba przedstawionych zarzutów, lecz ich związek z sytuacją dziecka. Dokumentami mogą być między innymi wcześniejsze orzeczenia i ugody, korespondencja rodziców, informacje ze szkoły lub placówek medycznych oraz dokumentacja potwierdzająca sposób wykonywania dotychczasowych ustaleń.
Sąd może zarządzić przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez kuratora. W sprawach wymagających wiadomości specjalnych możliwe jest także dopuszczenie opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Jej przedmiotem może być ocena więzi rodzinnych, potrzeb dziecka, kompetencji wychowawczych oraz możliwości współpracy rodziców.
Postępowanie nie powinno służyć wykazywaniu, który rodzic jest „lepszy”. Kluczowe jest przedstawienie rozwiązania odpowiadającego potrzebom dziecka i możliwego do utrzymania w jego codziennym życiu.
Sprawy przed sądem rodzinnym w Częstochowie
Sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej i kontaktów rozpoznaje sąd opiekuńczy, którym jest sąd rodzinny. Co do zasady właściwość ustala się według miejsca zamieszkania, a w jego braku — miejsca pobytu osoby, której postępowanie dotyczy.
Jeżeli sprawa należy miejscowo do Sądu Rejonowego w Częstochowie, rozpoznaje ją V Wydział Rodzinny i Nieletnich. Samo zamieszkanie jednego z rodziców w Częstochowie nie zawsze przesądza jednak o właściwości tego sądu — znaczenie ma przede wszystkim sytuacja dziecka.
Pomagam w przygotowaniu wniosków i odpowiedzi, formułowaniu żądań dotyczących władzy rodzicielskiej i kontaktów, składaniu wniosków o zabezpieczenie, analizie opinii oraz reprezentacji na rozprawach.
Porozmawiajmy o rozwiązaniu dostosowanym do sytuacji dziecka
Jeżeli nie mogą Państwo porozumieć się w sprawie ważnych decyzji dotyczących dziecka, dotychczasowe kontakty nie są realizowane albo konieczna jest zmiana wcześniejszego orzeczenia, pierwszym krokiem powinna być analiza aktualnej sytuacji prawnej.
Podczas konsultacji ustalimy, jakie postępowanie jest właściwe, jakie żądania można przedstawić oraz jakie dokumenty będą potrzebne.
